Warmtepomp koudemiddel: R32, R410A of R290?

Het warmtepomp koudemiddel is een onderdeel dat vaak weinig aandacht krijgt bij de aanschaf van een warmtepomp, maar dat grote gevolgen heeft voor de efficiëntie, veiligheid, onderhoudskosten en milieu-impact van uw installatie. In 2026 zijn R32, R410A en R290 de meest voorkomende koudemiddelen op de Nederlandse markt. Elk heeft specifieke voor- en nadelen die u moet kennen voordat u een warmtepomp kiest. Hieronder leest u wat elk koudemiddel inhoudt, hoe de prijsverschillen eruitzien en welke Europese regelgeving van toepassing is.

Wat is een warmtepomp koudemiddel en waarom is het belangrijk?

Een koudemiddel — ook wel refrigerant of koelmiddel genoemd — is de vloeistof of het gas dat in het gesloten circuit van een warmtepomp circuleert. Door steeds te verdampen en te condenseren, transporteert het warmte van buiten naar binnen. Zonder koudemiddel werkt een warmtepomp simpelweg niet.

De keuze van het koudemiddel beïnvloedt vier aspecten direct:

• Efficiëntie (COP/SCOP): Sommige koudemiddelen leveren bij lage buitentemperaturen een hogere warmteopbrengst per gebruikte kilowattuur elektriciteit. Meer weten over die getallen? Zie COP en SCOP warmtepomp: wat betekenen deze cijfers?
• Milieu-impact: Uitgedrukt in het Global Warming Potential (GWP), een getal dat aangeeft hoe sterk het gas bijdraagt aan de opwarming van de aarde vergeleken met CO₂.
• Veiligheid: Koudemiddelen worden ingedeeld in veiligheidsklassen (A1, A2L, A3). Hogere brandbaarheid vereist extra installatie-eisen.
• Regelgeving en beschikbaarheid: Europese F-gasregelgeving beperkt steeds meer het gebruik van koudemiddelen met een hoog GWP, wat gevolgen heeft voor onderhoud en vervanging.

Volgens Milieu Centraal is de overstap naar koudemiddelen met een lager GWP een van de belangrijkste trends in de warmtepompmarkt voor 2025 en 2026. Fabrikanten als Daikin, Vaillant en Bosch brengen steeds meer modellen met R32 of R290 op de markt.

Warmtepomp koudemiddel R410A: de verouderde standaard

R410A was jarenlang het meest gebruikte koudemiddel in lucht-water warmtepompen en airconditioning. Het bestaat uit een mengsel van R32 en R125 in gelijke delen. De eigenschappen op een rij:

Het hoge GWP van 2.088 betekent dat één kilogram gelekt R410A evenveel broeikaseffect veroorzaakt als ruim 2.000 kilogram CO₂. De Europese F-gasverordening (EU) 2024/573 verplicht fabrikanten om R410A stapsgewijs uit te faseren. Vanaf 2025 mogen er geen nieuwe warmtepompen met R410A meer in de EU op de markt worden gebracht. Bestaande installaties mogen worden onderhouden, maar servicekosten stijgen doordat het gas schaarser wordt. Verwacht in 2026 een prijs van €35 tot €60 per kilogram voor R410A bij een nabestelling, terwijl dit in 2020 nog €8 tot €12 per kilogram was.

Heeft u een warmtepomp met R410A die al enkele jaren oud is, dan is het verstandig om te informeren naar de onderhoudskosten en verwachte levensduur van uw installatie. Een lekkage kan bij schaarste duur uitvallen.

Warmtepomp koudemiddel R32: de huidige markstandaard

R32 heeft R410A grotendeels vervangen als standaard koudemiddel in moderne lucht-water warmtepompen. Het is een enkelvoudig gas (difluormethaan) met aanzienlijk betere milieu-eigenschappen dan zijn voorganger.

Het GWP van 675 is ruim 68% lager dan dat van R410A. Bovendien heeft R32 een hogere energiedichtheid, wat betekent dat een kleinere hoeveelheid gas nodig is voor dezelfde warmteopbrengst. Dat maakt de compressor compacter en de installatie lichtgewicht. Bekende warmtepompen met R32 zijn onder meer de Daikin Altherma 3, de Vaillant aroTHERM plus en diverse Bosch-modellen. Als u warmtepompen van Daikin, Vaillant en Bosch vergelijkt, zult u merken dat vrijwel alle actuele modellen op R32 draaien.

R32 is geclassificeerd als A2L: licht ontvlambaar onder specifieke omstandigheden. In de praktijk vereist dit dat installateurs aanvullende veiligheidsmaatregelen treffen, zoals voldoende ventilatie in de technische ruimte. Voor de eindgebruiker verandert er in de dagelijkse praktijk vrijwel niets. De installatiekosten liggen gemiddeld €50 tot €150 hoger dan bij R410A vanwege de extra veiligheidsprotocollen, maar dat bedrag verdient u terug door lagere gasprijzen en minder stringente lekcontroles.

De prijs van R32 bedraagt in 2026 ongeveer €15 tot €25 per kilogram, wat serviceonderhoud betaalbaar houdt. Zie ook het overzicht van installatiekosten voor warmtepompen voor een volledig beeld van wat de installateur in rekening brengt.

Warmtepomp koudemiddel R290: propaan als toekomstbestendige keuze

R290, ook wel propaan genoemd, is een natuurlijk koudemiddel dat in populariteit sterk groeit. Het heeft van de drie besproken koudemiddelen veruit de laagste milieu-impact.

Een GWP van slechts 3 betekent dat R290 vrijwel geen bijdrage levert aan het broeikaseffect bij een eventuele lekkage. Dat maakt het aantrekkelijk vanuit milieuperspectief en toekomstbestendig gezien de aanscherping van de F-gasregelgeving. Fabrikanten als Bosch (Compress 7000i AW), Vaillant (aroTHERM Split met R290-optie) en diverse Scandinavische merken brengen al modellen met propaan op de markt.

De keerzijde is de brandbaarheidklasse A3. Propaan is hetzelfde gas dat in campingflessen zit, en vereist een strikt ontwerp: de hoeveelheid koudemiddel in de buitenunit wordt bewust laag gehouden (doorgaans minder dan 500 gram) om het risico bij lekkage te minimaliseren. Installateurs moeten een aanvullende F-gascertificering hebben. In de praktijk verhoogt dit de installatieprijs met gemiddeld €200 tot €400 ten opzichte van een vergelijkbare R32-installatie.

Heeft u een ouder huis met minder ideale isolatie, dan loont het om eerst te beoordelen of een warmtepomp überhaupt geschikt is voor uw woning, voordat u de keuze voor een specifiek koudemiddel maakt.

Koudemiddelen vergelijken: kosten, milieu en praktijk

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de drie koudemiddelen op de belangrijkste punten:

Voor de meeste Nederlandse huishoudens die nu een warmtepomp aanschaffen, is R32 de meest praktische keuze: breed beschikbaar, betaalbaar in onderhoud en al aanmerkelijk milieuvriendelijker dan R410A. R290 is de meest toekomstbestendige optie, maar vereist een gecertificeerde installateur en een iets hogere initiële investering. De totale aanschaf- en installatiekosten voor een lucht-water warmtepomp zijn te vergelijken in het complete prijsoverzicht per type voor 2026.

Subsidie via de ISDE-regeling is in 2026 beschikbaar voor warmtepompen met zowel R32 als R290. Het koudemiddel zelf is geen criterium voor de subsidiebijdrage; de SCOP-waarde en het vermogen zijn doorslaggevend. Meer details over de voorwaarden leest u in het artikel over de ISDE-subsidie warmtepomp 2026. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bedraagt de subsidie voor een volledige warmtepomp in 2026 maximaal €2.500 voor een lucht-water systeem.

Europese F-gasregelgeving en gevolgen voor Nederlandse huishoudens

De Europese F-gasverordening (EU) 2024/573 trad in werking op 11 maart 2024 en vervangt de vorige verordening uit 2014. De verordening introduceert een strikt afbouwschema voor fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) zoals R410A en R32. Kernpunten voor 2026 en verder:

• Nieuwe warmtepompen met R410A zijn per 1 januari 2025 verboden in de EU.
• Warmtepompen met R32 mogen nog tot 2027 worden verkocht; daarna geldt een GWP-limiet van 150 voor split-systemen onder bepaalde categorieën.
• R290-systemen vallen buiten de HFK-quota en blijven onbeperkt toegestaan.
• Lekcontroles blijven verplicht voor installaties met meer dan 5 ton CO₂-equivalent aan koudemiddel; voor de meeste woningwarmtepompen geldt dit niet bij een kleine vulhoeveelheid.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) berekende dat de verschuiving naar lage-GWP koudemiddelen in de gebouwde omgeving de equivalente CO₂-uitstoot met 1,2 megaton per jaar kan verminderen tegen 2030 in Nederland. Dit onderstreept waarom de overheid de transitie naar R290 en vergelijkbare alternatieven actief stimuleert.

Heeft u al een warmtepomp met R410A en overweegt u een renovatie, informeer dan bij uw installateur naar de mogelijkheden voor een upgrade naar een R32- of R290-systeem. Bij het aanvragen van een nieuwe warmtepomp doorloopt u een aantal vaste stappen; de checklist voor het aanvragen van een warmtepomp helpt u om niets over het hoofd te zien.

Warmtepomp koudemiddel en warm water: wat verandert er?

Het koudemiddel heeft ook invloed op de capaciteit om warm tapwater te produceren. R290-systemen presteren bijzonder goed bij hoge aanvoertemperaturen (tot 75 °C), wat ze geschikt maakt voor directe tapwaterverwarming zonder boostheater. R32-systemen halen doorgaans 55 tot 65 °C, wat voor de meeste huishoudens voldoende is maar soms een elektrisch verwarmingselement als aanvulling vereist. Lees meer over dit onderwerp in het artikel over warm water via een warmtepomp boiler.

Veelgestelde vragen over warmtepomp koudemiddel

Welk koudemiddel zit in de meeste warmtepompen die nu worden verkocht?

In 2026 bevat het overgrote deel van de nieuw verkochte lucht-water warmtepompen in Nederland R32. Modellen met R290 groeien snel in marktaandeel, met name bij Bosch en Vaillant. R410A is per 1 januari 2025 verboden in nieuwe EU-apparatuur.

Moet ik als huiseigenaar zelf het koudemiddel bijvullen?

Nee. Het bijvullen of vervangen van koudemiddel is wettelijk voorbehouden aan gecertificeerde F-gastechnici. Zelf knoeien met het koudemiddelcircuit is strafbaar en gevaarlijk. Bij een vermoedelijke lekkage neemt u contact op met uw installateur.

Is R290 (propaan) gevaarlijk in huis?

De buitenunit van een R290-warmtepomp bevat doorgaans minder dan 500 gram propaan, ver onder de hoeveelheid die bij lekkage tot gevaarlijke concentraties leidt. De apparatuur is ontworpen met lekbeveiliging en automatische afschakeling. In de praktijk is het veiligheidsrisico voor bewoners verwaarloosbaar bij een correct geïnstalleerd systeem.

Heeft het koudemiddel invloed op de geluidsniveaus van mijn warmtepomp?

Indirect wel. R290-systemen werken op lagere werkdruk, waardoor compressoren soms stiller zijn dan vergelijkbare R32-modellen. Het verschil is echter klein en wordt in de praktijk meer bepaald door het compressortype en de ventilatorconfiguratie. Meer informatie over geluidsnormen voor warmtepompen vindt u in het artikel over warmtepomp geluid, normen en decibel.

Krijg ik minder subsidie als mijn warmtepomp R32 gebruikt in plaats van R290?

Nee. De ISDE-subsidie stelt geen eisen aan het type koudemiddel. Bepalend zijn de SCOP-waarde (minimaal 3,5 voor ruimteverwarming), het opgegeven verwarmingsvermogen en de erkende installateur. Zowel R32- als R290-modellen komen in aanmerking, mits ze op de RVO-productenlijst staan.

Wat kost het om een warmtepomp van R410A naar R32 of R290 te upgraden?

Een directe omschakeling van koudemiddel is technisch niet mogelijk; u heeft een volledig nieuw systeem nodig. De kosten voor vervanging van een volledige lucht-water warmtepomp liggen in 2026 tussen €6.000 en €14.000 inclusief installatie, afhankelijk van het merk en vermogen. Met ISDE-subsidie daalt dit bedrag met €1.500 tot €2.500.